Ateşin Bilişsel Evrime Etkisi
Oluşturan:
Friday, May 17, 2019

 

Yapılan yeni araştırmalar insan zihninin evriminde ateşin etkisini ortaya çıkarmıştır. Bundan sonra alev alev yanan bir şeyin güçlü ateşine ya da sıradan bir mumdan yükselen o zayıf ateşe bakıp derin düşüncelere dalacak olursanız şunu düşünün: ateş tarafından ipnotize edilmek insan zihninin evrimini harekete geçirmiş olabilir!

İnsan Evriminde Ateşin Rolü: Aydınlanmış Gerçeklik (İllüstrasyon: Paul Garland)

Ateşin atalarımız tarafından hayatta kalmak için kullanıldığı tartışmasız olarak bilinir. Yemek pişirme ve daha iyi silahlar üretme ateş kullanımının avantajlarındandır. Bilişsel evrim (ki bu alan psikoloji, antropoloji, nöroloji ve genetik gibi bilimleri bir araya getirir) üzerine yapılan araştırmalar ateşin en kalıcı etkisinin beynimizi nasıl değiştirdiğini göstermektedir. Bu değişim ateşe verdiğimiz tepkiyle bağlantılıdır. Ateş, bize uzun vadeli hafızayı ve problem çözme yetilerini kazandırmıştır.

Arkeolojik kanıtlar ateş kullanımının günümüzden yaklaşık 2 milyon yıl önce Homo erectus ile başladığını gösterir. Erken homininler için ateş geceleri bir ışık kaynağı olmakla birlikte yırtıcı hayvanları kendilerinden uzak tutmaya da yarıyordu. Liverpool Üniversitesi arkeologlarından John Gowlett’e göre bu yenilik beynimizde büyük bir değişime neden olmuştur. Bu değişim beynimizin zamanı nasıl düzenlediği ile ilgilidir. Güneşin batımıyla birlikte maymun kuzenlerimiz tüm akşamı uyuyarak ya da yuvalarında pasif bir şekilde geçirmekteydi. Ancak yapay günışığının elde edilmesiyle birlikte hominin beyni günümüzdeki insan beyninin 16 saatlik uyanıklık durumuna adapte oldu ve evrildi.

Colorado Üniversitesi psikologlarından Frederick L. Coolidge bu görüşü daha da ileri götürmüştür. Coolidge’ye göre ateş uyku kalitesini değiştirmiştir. En canlı rüyalar hızlı göz hareketi (REM) uykusu sırasında oluşmaktadır. Bununla birlikte, beyin uzun vadeli “işlemsel belleği” pekiştirir. İşlemsel bellek, yetileri kayıt altında tutmamıza ve önceden öğrenilmiş işleri tekrar etmemize olanak tanıyan bellekt alanıdır. Olumsuz olan ise, REM uykusu “muscle atonia” olarak bilinen bir geçici felç durumuna yol açar. Açıkça hiç kimse kendisini yemek isteyen hayvanlarla çevrili olan bir ortamda bahsi geçen bu felç haline girmek istemez. Bundan dolayı, ateşin kullanımı yırtıcıları uzak tutmuş ve erken homininler arasında REM sürecini arttırmış olmalıdır. Günümüzde modern insan uykusunun %25’ini REM safhasında geçirirken, maymunlar ise uykularının %15’ini REM uykusu safhasında geçirirler. REM uykusunun fazla olması alet yapımı gibi çok aşamalı işlerin öğrenilmesini kolaylaştırmıştır.

Ayrıca ateş başka diğer şeyleri ve o şeylerin birbirleri ile olan bağlantılarını düşünmemizi de geliştirmiş olabilir. Bu “işleyen hafıza” hayal etmede ve tamamlanmış planları yargılamada temel bir işlev görür. Güneydoğu Louisiana Üniversitesi’nden Psikolog Matt Rossano sosyal grupların yaklaşık 100,000 yıl önce bu zihinsel dönüşümü deneyimlediklerini öne sürmüştür. Bu deneyim kamp ateşleri etrafında gerçekleşmiş olmalıdır.

Belirli bir objeye odaklanmak -ki bu durumda ateşe- meditasyon durumuna ulaşmanın bir yoludur. İşleyen hafızayı yöneten bölgelerle birlikte meditasyonu tetikleyen beyin bölgeleri çakışır. Meditasyonun sağlık açısından olumlu bir eylem olmasından yola çıkarak Rossano evrimin meditasyon yapan atalarımız arasında daha avantajlı olduğu görüşünü öne sürmüştür. Süreç, yetinin sonraki kuşaklara aktarılmasıyla devam eder.

Dikkatin düzenlenmesinin bir sonucu olarak atalarımız olasılıklı planlar organize etmeye başladılar. Bu durum, önceden planlanmış eylemlerin getirdiği sorunlara alternatif cevaplar verebilmekteydi. Böylece arkaik insanlara (Neandertaller gibi) karşı belirgin bir avantaj yakaladık. Bu kazanım ayrıca modern hayatın getirdiği çok çeşitli işlerle uğraşma yetimizi de destekledi. Ateşin bugüne kadar neden olduğu en dayanıklı alet de hiç kuşkusuz insan zihni olmuştur.

Yazar: Thomas Wynn
Çeviri: Uygar Ozan Usanmaz
Çeviri Notu: Asıl metinde  “hominid” olan kelimeler “hominin” olarak değiştirilmiştir.

Kaynak: Smithsonian.com

 

Bu içerik
0 puan
Puan ver
1 2 3 4 5

Beğen

Beğendin

Repor et

Rapor edildi
Nedenler
İptal
0 yorum